{"id":9341,"date":"2025-09-12T21:15:30","date_gmt":"2025-09-12T18:15:30","guid":{"rendered":"https:\/\/academy.tokonomo.com\/uncategorized-tr\/otomatik-piyasa-yapici-amm-nedir-defi-ticaretine-yeni-baslayanlar-icin-rehber\/"},"modified":"2025-09-22T02:57:03","modified_gmt":"2025-09-21T23:57:03","slug":"otomatik-piyasa-yapici-amm-nedir-defi-ticareti-icin-yeni-baslayanlar-rehberi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/academy.tokonomo.com\/tr\/defi-merkeziyetsiz-finans\/otomatik-piyasa-yapici-amm-nedir-defi-ticareti-icin-yeni-baslayanlar-rehberi\/","title":{"rendered":"Otomatik Piyasa Yap\u0131c\u0131 (AMM) Nedir? DeFi Ticareti \u0130\u00e7in Yeni Ba\u015flayanlar Rehberi"},"content":{"rendered":"
Home<\/a><\/span> \u2192 DeFi (merkeziyetsiz finans)<\/a><\/span> \u2192 Otomatik Piyasa Yap\u0131c\u0131 (AMM) Nedir? DeFi Ticareti \u0130\u00e7in Yeni Ba\u015flayanlar Rehberi<\/span><\/span><\/div>\n\n\n
\n\t<\/div>\n\n\n\n

Giri\u015f<\/h2>\n\n\n\n

Merkeziyetsiz finans, yani DeFi<\/a>, arac\u0131 olmadan al\u0131m-sat\u0131m, bor\u00e7 verme ve yat\u0131r\u0131m yapman\u0131n yeni yollar\u0131n\u0131 sunarak kripto d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir etki yaratt\u0131. Bu devrimin merkezinde, bir\u00e7ok pop\u00fcler DeFi platformunu besleyen oyun de\u011fi\u015ftiren teknoloji olan Automated Market Maker (AMM)<\/strong> yat\u0131yor. E\u011fer DeFi trading<\/em>e yeniyseniz ve geleneksel bir borsa olmadan tokenleri an\u0131nda nas\u0131l takas edebilece\u011finizi merak ediyorsan\u0131z, AMM’ler cevapt\u0131r. Bu ba\u015flang\u0131\u00e7 rehberinde, Automated Market Maker’\u0131n ne oldu\u011funu<\/em>, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve neden merkeziyetsiz borsalar\u0131n (DEXs)<\/a><\/em> temel ta\u015flar\u0131ndan biri haline geldi\u011fini anlataca\u011f\u0131z. \u0130ster likidite havuzlar\u0131<\/em> hakk\u0131nda merak ediyor olun, ister AMM trading stratejilerine<\/em> dalmak isteyin, her \u015feyi ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Automated Market Maker (AMM) Nedir?<\/h2>\n\n\n\n

Temelden ba\u015flayal\u0131m. Automated Market Maker (AMM), DeFi’de, Binance veya Coinbase gibi merkezi borsalarda bulunan geleneksel emir defterlerine ihtiya\u00e7 duymadan al\u0131m-sat\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan bir protokol t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Al\u0131c\u0131lar\u0131 ve sat\u0131c\u0131lar\u0131 e\u015fle\u015ftirmek yerine, AMM’ler varl\u0131k fiyatlar\u0131n\u0131 belirlemek ve i\u015flemleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in algoritmalara ve ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere dayan\u0131r. Bunu, g\u00fcn\u00fcn hangi saat olursa olsun her zaman i\u015flem yapmaya haz\u0131r bir robot piyasa yap\u0131c\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n

\"Otomatik<\/figure>\n\n\n\n

Geleneksel piyasalardan farkl\u0131 olarak, likidite aktif kat\u0131l\u0131mc\u0131lara ba\u011fl\u0131yken, AMM’ler her zaman i\u015flem i\u00e7in yeterli likiditenin olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan sa\u011flanan token havuzlar\u0131 olan likidite havuzlar\u0131<\/a><\/em>‘na dayan\u0131r. Uniswap gibi platformlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131 bu yenilik, DeFi trading<\/em>‘i bir internet ba\u011flant\u0131s\u0131 ve bir kripto c\u00fczdan\u0131 olan herkes i\u00e7in eri\u015filebilir hale getirdi. DeFiLlama<\/a>‘n\u0131n verilerine g\u00f6re (Eyl\u00fcl 2025 itibar\u0131yla), toplam kilitli de\u011ferden (TVL) 160 milyar dolar\u0131n \u00fczerinde tutar DeFi protokollerine<\/a> ba\u011fl\u0131 ve bu miktar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 AMM tabanl\u0131 merkeziyetsiz borsalarda<\/em> kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

AMM’lerin Varolu\u015f Nedeni: \u00c7\u00f6zd\u00fckleri Problem<\/h2>\n\n\n\n

AMM’ler gelmeden \u00f6nce, daha az bilinen tokenlerle i\u015flem yapmak kabustu. Merkezi borsalar genellikle d\u00fc\u015f\u00fck i\u015flem hacmi nedeniyle k\u00fc\u00e7\u00fck veya ni\u015f tokenleri listelemeyi reddediyordu ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar az se\u00e7enekle b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. Tokenler listelendi\u011finde bile ince emir defterleri y\u00fcksek slippage ve k\u00f6t\u00fc fiyatlamaya yol a\u00e7\u0131yordu. \u0130\u015fte burada otomatik piyasa yap\u0131c\u0131 devreye giriyor\u2014likidite sorununa bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunuyor.<\/p>\n\n\n\n

AMM’ler, herkesin herhangi bir token \u00e7ifti i\u00e7in bir piyasa olu\u015fturmas\u0131na izin vererek ticareti demokratikle\u015ftirir. Kar\u015f\u0131 taraf gereksinimini ortadan kald\u0131r\u0131rlar; yani i\u015fleminizin di\u011fer taraf\u0131n\u0131 alacak birini beklemenize gerek kalmaz. Bu, d\u00fc\u015f\u00fck likiditeli piyasalarda bile varl\u0131klar\u0131n sorunsuz \u015fekilde de\u011fi\u015f toku\u015f edilmesini sa\u011flar ve DeFi trading<\/em> i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Analistlerimizin belirtti\u011fi gibi, AMM’ler 2020’den bu yana milyonlarca kullan\u0131c\u0131n\u0131n DeFi’ye kat\u0131lmas\u0131nda kilit rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Automated Market Maker Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r<\/h2>\n\n\n\n

“Neden”i a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, \u015fimdi “nas\u0131l”a ge\u00e7elim. Temelde, AMM’ler i\u015flemleri ve fiyatlamay\u0131 y\u00f6neten blokzincirler \u00fczerindeki ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler\u2014kendi kendini y\u00fcr\u00fcten kodlar\u2014taraf\u0131ndan desteklenir. Peki onlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran \u015fey nedir? Bunu ana bile\u015fenlere ay\u0131ral\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Temel Kavram: Likidite Havuzlar\u0131<\/h3>\n\n\n\n

Emir defterleri yerine, AMM’ler likidite havuzlar\u0131na<\/a><\/strong> dayan\u0131r. Bunlar, ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fmede kilitlenen ve likidite sa\u011flay\u0131c\u0131lar (LP’ler) olarak bilinen kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan katk\u0131da bulunulan iki veya daha fazla token havuzudur. \u00d6rne\u011fin, Uniswap’taki bir havuz ETH ve USDC gibi bir stablecoin’den olu\u015fabilir. ETH’yi USDC ile takas etti\u011finizde, asl\u0131nda ba\u015fka bir tacirle de\u011fil bu havuzla etkile\u015fime giriyorsunuz. Her i\u015flemle havuzun dengesi de\u011fi\u015fir ve fiyat buna g\u00f6re ayarlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Likidite sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, stake ettikleri tokenler kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda i\u015flem \u00fccretlerinin bir pay\u0131n\u0131 kazan\u0131r; bu, onlar\u0131 tokenlerini sa\u011flamaya te\u015fvik eder. Bu sistem, AMM trading stratejileri<\/em> i\u00e7in bile az bilinen tokenler dahil her zaman likidite bulunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Automated Market Maker Form\u00fcl\u00fc (x*y=k)<\/h3>\n\n\n\n

\u0130\u015fte sihrin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yer. \u00c7o\u011fu AMM, fiyatlamay\u0131 belirlemek i\u00e7in matematiksel bir form\u00fcl kullan\u0131r; en yayg\u0131n olan\u0131 sabit \u00e7arp\u0131m form\u00fcl\u00fcd\u00fcr: x*y=k<\/strong>. Bu denklemede \u201cx\u201d ve \u201cy\u201d havuzdaki iki token miktarlar\u0131n\u0131 temsil eder ve \u201ck\u201d sabittir. Bu form\u00fcl, i\u015flem yap\u0131l\u0131rken iki token miktar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131m\u0131n\u0131n sabit kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Diyelim ki bir havuzda 100 ETH ve 200.000 USDC var, b\u00f6ylece k = 20.000.000. Birisi 1 ETH sat\u0131n al\u0131rsa, havuz sabit \u201ck\u201dy\u0131 korumak i\u00e7in USDC miktar\u0131n\u0131 ayarlamak zorunda kal\u0131r. Sonu\u00e7? Havuzdaki ETH arz\u0131 azal\u0131rken ETH’nin fiyat\u0131 y\u00fckselir. Bu mekanizma, merkeziyetsiz borsa ticareti<\/em>nin bel kemi\u011fidir ve insan m\u00fcdahalesi olmadan otomatik fiyat ke\u015ffi sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

\u00dccretler ve Te\u015fvikler<\/h3>\n\n\n\n

AMM \u00fczerinde i\u015flem yapmak \u00fccretsiz de\u011fildir. Her i\u015flem k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fccrete tabi olur\u2014genellikle %0,1 ile %0,3 aras\u0131nda\u2014ve bu \u00fccretler likidite sa\u011flay\u0131c\u0131lara \u00f6d\u00fcl olarak da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Bu \u00fccret yap\u0131s\u0131, LP’leri telafi etmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda havuzlar\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rabilecek a\u015f\u0131r\u0131 ticareti cayd\u0131r\u0131r. Curve gibi baz\u0131 platformlar, LP’lerin \u00fccretlerin yan\u0131 s\u0131ra yerel tokenlerle ek kazan\u00e7 elde etti\u011fi yield farming<\/a> yoluyla ek te\u015fvikler de sunar. Bu, DeFi’de likidite sa\u011flama<\/em>ya girenler i\u00e7in kazan\u00e7l\u0131 bir durum olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Pop\u00fcler AMM T\u00fcrleri<\/h2>\n\n\n\n

T\u00fcm AMM’ler e\u015fit yarat\u0131lmad\u0131. Y\u0131llar i\u00e7inde geli\u015ftiriciler temel modeli farkl\u0131 kullan\u0131m durumlar\u0131na uyacak \u015fekilde uyarlad\u0131. \u0130\u015fte bug\u00fcn DeFi trading<\/em>‘i \u015fekillendiren en pop\u00fcler t\u00fcrlerden baz\u0131lar\u0131:<\/p>\n\n\n\n