İster günlük alım satım yapın ister swing trade ya da uzun vadeli yatırım tercih edin, performansınızı düzenli olarak değerlendirmek çok önemlidir. Bunu yapmazsanız ne kadar ilerlediğinizi göremezsiniz. Alım satımın önemli bir avantajı, belirli ölçütlerle nesnel biçimde değerlendirilebilmesidir. Böylece duyguların ve düşünce biçimimizin yol açtığı yanlılıkların etkisi de azalır.
Bu değerlendirme son derece yararlıdır. Zihnimiz dünyayı anlamlandırmak için doğal olarak hikâyeler kurar; sayılar ise tartışmaya yer bırakmayan bir gerçeği ortaya koyar. Getiriniz negatifse stratejinizi gözden geçirmeniz gerekir. Buna karşılık, rakamlar olumlu değilken kendinizi başarılı hissediyorsanız algınızı etkileyen bir yanlılık söz konusu olabilir.
Peki, yatırım performansını nasıl ölçer ve farklı yatırımları nasıl karşılaştırırsınız? Yatırım getirisi (ROI) hesabı tam da bu noktada işe yarar. Aşağıda ROI'nin nasıl hesaplandığını ve yatırım getirisini değerlendirmede neden önemli olduğunu ele alacağız.
Yatırım getirisi (ROI) nedir?
Yatırım getirisi (ROI), bir yatırımın performansını ölçmeye ve farklı yatırım seçeneklerini karşılaştırmaya yarayan bir göstergedir.

Getiri hesaplamanın çeşitli yolları vardır; bir sonraki bölümde bunlardan bazılarını ele alacağız. Şimdilik ROI'nin, başlangıçta yatırılan tutara kıyasla elde edilen kârı ya da zararı ölçtüğünü bilmek yeterli. Başka bir deyişle, yatırımın ne kadar kârlı olduğuna dair yaklaşık bir fikir verir. Pozitif ROI kârı, negatif ROI ise ilk yatırıma kıyasla zararı gösterir.
ROI yalnızca alım satımda ya da yatırımlarda değil, her tür işletme veya alışverişte de kullanılabilir. Bir restoran açmayı ya da satın almayı düşünüyorsanız, önce hesap kitap yapmakta fayda var. Bu işin altından ekonomik açıdan kalkabilir misiniz? Öngörülen gider ve gelirleri temel alarak tahmini ROI hesaplamak, daha bilinçli bir iş kararı vermenize yardımcı olabilir. Hesaplar olası bir kâra, yani pozitif ROI'ye işaret ediyorsa bu girişime başlamak mantıklı olabilir.
ROI, geçmişte yaptığınız işlemlerin sonuçlarını değerlendirmek için de işe yarar. Şöyle düşünün: 200.000 dolara eski bir egzotik otomobil aldınız, iki yıl kullandınız ve bakımı için 50.000 dolar daha harcadınız. Şimdi aracın piyasa değeri 300.000 dolara çıkmış. İki yıl boyunca aldığınız keyfi bir kenara bırakırsak, bu yatırım size hatırı sayılır bir getiri sağlamış. Peki, tam olarak ne kadar? Hemen hesaplayalım.
Yatırım getirisi (ROI) nasıl hesaplanır?
ROI hesabı oldukça basittir. Yatırımın bugünkü değerinden başlangıç maliyetini çıkarın, ardından çıkan sonucu ilk yatırım tutarına bölün.
ROI = (current value - original cost) / original cost
Öyleyse egzotik otomobili sattığınızda elde ettiğiniz kârı hesaplayalım:
ROI = (300,000 - 200,000) / 200,000 = 0.5
Buna göre ROI'niz 0,5'tir. Bu değeri 100'le çarparsanız getiri oranını (ROR) bulursunuz.
0.5 x 100 = 50
Bu, ilk yatırımınızdan yüzde 50 kazanç sağladığınız anlamına gelir. Ancak otomobil için yaptığınız harcamaları da hesaba katmak gerekir. Bu giderleri bugünkü değerinden çıkaralım:
300,000 - 50,000 = 250,000
Şimdi de giderleri hesaba katarak ROI'yi yeniden hesaplayalım:
ROI = (250,000 - 200,000) / 200,000 = 0.25
Yeni ROI'niz 0,25, yani yüzde 25 olur. İlk yatırım maliyetiniz olan 200.000 doları ROI (0,25) ile çarptığınızda net kârınızı bulursunuz: 50.000 dolar.
200,000 x 0.25 = 50,000
Yatırım getirisinin (ROI) sınırları
ROI'yi anlamak kolaydır ve kârlılığı ölçmek için her yerde kullanılabilecek bir gösterge sunar. Peki, hiç mi sakıncası yok? Elbette var.
ROI'nin en önemli eksiklerinden biri, zaman faktörünü hesaba katmamasıdır. Bu neden önemli? Çünkü yatırımda zaman büyük rol oynar. Likidite ve güvenlik gibi etkenleri bir kenara bırakırsak, bir yılda 0,5 ROI sağlayan yatırım, aynı getiriyi beş yılda sağlayan yatırımdan daha avantajlıdır. Bu nedenle yıllıklandırılmış ROI'den söz edilir: bu ölçü, yatırımın bir yılda sağlaması beklenen getiriyi gösterir.

Yine de ROI, yatırımın bütün yönlerini kapsamaz. ROI'nin yüksek olması, yatırımın mutlaka daha iyi olduğu anlamına gelmez. Ya yatırımınıza alıcı bulamaz ve uzun süre elinizde tutmak zorunda kalırsanız? Ya da yatırımın kendisi likit değilse?
Bir diğer önemli konu da risktir. Bir yatırımın ROI'si son derece cazip görünebilir; peki bunun karşılığında ne kadar risk alıyorsunuz? Yatırımın değerinin sıfıra düşme ya da paranıza erişememe ihtimaliniz yüksekse, beklenen ROI'nin pek anlamı kalmaz. Neden mi? Böyle bir varlığı uzun süre elinizde tutmanın riski çok yüksektir. Evet, getirisi büyük olabilir; ama ilk yatırımın tamamını kaybetme ihtimali hiç de istenir bir şey değildir.
Yalnızca ROI'ye bakmak, yatırımın ne kadar güvenli olduğunu göstermez; bunun için başka ölçütleri de değerlendirmek gerekir. Her işlem ve yatırımın risk/getiri oranını incelemek, kalitelerini daha iyi anlamanızı sağlar. Ayrıca borsa analistleri olası yatırımları değerlendirirken nakit akışları, faiz oranları, sermaye kazancı vergisi, öz kaynak kârlılığı (ROE) ve daha pek çok etkeni hesaba katabilir.
Sonuç
Yatırım getirisi (ROI) kavramını ve yatırımcıların daha doğru seçimler yapmak için bu ölçütten nasıl yararlanabileceğini ayrıntılı biçimde ele aldık. ROI formülü; portföylerin, yatırımların veya işletmelerin genel performansını takip edip değerlendirmek için vazgeçilmez bir araçtır.
Daha önce de belirttiğimiz gibi ROI, yol gösterici bir ölçüttür ama tek başına yeterli değildir. Farklı yatırım seçenekleri arasında karar verirken fırsat maliyeti, risk/getiri oranı ve seçimi etkileyen diğer önemli unsurları da hesaba katmak gerekir. Yine de ROI, olası bir yatırımı değerlendirirken başvurulabilecek iyi bir başlangıç ölçütüdür.










