Döviz, hisse senedi ya da kripto para piyasalarında işlem yapmanın temelinde alıcılarla satıcıları buluşturmak yatar. Bu eşleşmeler olmasa, Bitcoin’inizi Ethereum’la takas etmek istediğinizi sosyal medyada duyurup ilgilenen birini bulmayı ummanız gerekirdi.
Bu yazıda, maker ve taker rollerini ele alacağız. Piyasadaki herkes bu iki rolden birine girer; hatta siz de bir yatırımcı olarak, farklı zamanlarda her iki rolü de üstlenebilirsiniz. Maker’lar ve taker’lar, pek çok işlem platformunun işleyişinde kilit rol oynar. Onların varlığı ya da yokluğu, güçlü borsalarla zayıf borsaları birbirinden ayırır.
Likidite Nedir?
Maker ve taker’ları ayrıntılı biçimde ele almadan önce likidite kavramını açıklamakta fayda var. Bir varlığın likit olup olmadığından söz ederken aslında o varlığın ne kadar kolay alınıp satılabildiğini kastediyoruz.
Bir ons altın, yüksek likiditeye sahip bir varlığa iyi bir örnektir; kısa sürede kolayca nakde çevrilebilir.

Likiditeyle yakından ilişkili, ancak ondan biraz farklı bir kavram da piyasa likiditesidir. Likit bir piyasada varlıklar makul bir fiyattan kolayca alınıp satılabilir. Böyle piyasalarda, varlığı almak isteyenlerin talebi güçlü; elinden çıkarmak isteyenlerin sunduğu miktar da yeterlidir.
Piyasadaki bu hareketlilik, alıcılarla satıcıların beklentilerini birbirine yaklaştırır. Böylece en düşük satış fiyatı (ask) ile en yüksek alış fiyatı (bid) arasındaki fark, yani alış-satış farkı, daralır.
Likiditesi düşük piyasalarda ise bu özellikler görülmez. Talep az olduğu için varlığı satmak zorlaşır ve makul bir fiyata ulaşmak güçleşir. Bu nedenle alış-satış farkı da çoğu zaman çok daha geniştir.
Likiditenin ne olduğunu artık açıklığa kavuşturduğumuza göre, şimdi maker ve taker rollerinin nasıl işlediğine bakalım.
Maker ve Taker Kimdir?
Daha önce de belirttiğimiz gibi, bir borsada işlem yapanlar genellikle maker ya da taker olarak sınıflandırılır.
Maker’lar
Borsalar, bir varlığın piyasa değerini belirlemek için genellikle emir defterinden yararlanır. Kullanıcıların alış ve satış emirleri burada toplanır. Örneğin, “30.000 ABD dolarından 800 BTC al” emri verdiğinizde sistem bu emri emir defterine ekler ve fiyat 30.000 ABD dolarına ulaştığında gerçekleştirir.
Maker (Post Only) emrinde, emrinizi emir defterine ekleyerek niyetinizi önceden bildirirsiniz. Piyasaya emir ekleyip onu şekillendirdiğiniz için maker, yani likidite sağlayıcı olarak anılırsınız. Borsayı, ürünlerini raflarda bulundurmak için ücret alan bir mağazaya; sizi de stoğa ürün ekleyen kişiye benzetebiliriz.
Özellikle yüksek frekanslı alım satım yapan büyük yatırımcılar ve kurumlar, çoğunlukla piyasa yapıcı rolünü üstlenir. Ancak küçük yatırımcılar da hemen gerçekleşmeyen belirli emir türlerini kullanarak maker olabilir.
Taker’lar
Mağaza benzetmesini sürdürelim: Ürünlerinizi raflara dizdiğinizde, başkalarının gelip onları satın almasına imkân tanırsınız. Bu ürünleri alıp tüketen kişi, taker rolündedir. Raflardan ürün almak yerine, aslında sizin sunduğunuz likiditeyi kullanır.
Emir defterine bir emir girdiğinizde borsanın likiditesini artırmış olursunuz. Böylece alım satım yapmak isteyenlerin işlemleri daha kolay gerçekleşir. Taker ise bu likiditeyi azaltır. Özellikle piyasa emri verdiğinde, yani varlığı o anki piyasa fiyatından hemen almak ya da satmak istediğinde, emir defterindeki mevcut emirleri gerçekleştirir.
Herhangi bir kripto para borsasında piyasa emri verdiyseniz taker rolünü üstlenmişsinizdir. Ancak limit emirleriyle de taker olabilirsiniz. Başkasının emrini hangi yöntemle olursa olsun gerçekleştirdiğinizde taker sayılırsınız.
Maker-Taker Ücretleri
Birçok borsa gelirinin önemli bir bölümünü kullanıcıların emirlerini eşleştirirken aldığı işlem ücretlerinden elde eder. Yani bir emir verilip gerçekleştirildiğinde küçük bir ücret alınır. Ancak ücretler borsadan borsaya değişir; işlem hacminize ve maker ya da taker olmanıza göre de farklılık gösterebilir.

Maker’lar, borsanın likiditesini artırdıkları için genellikle bir tür ücret avantajı elde eder. Likiditenin güçlü olması platformu yatırımcılar açısından daha cazip kılar. Böyle bir borsada işlemler daha kolay gerçekleştiğinden, likiditesi düşük bir borsaya kıyasla tercih edilmesi doğaldır. Pek çok borsada taker’lardan alınan ücretler maker’larınkinden yüksektir; bunun başlıca nedeni, maker’lar gibi likidite sağlamamalarıdır.
Sonuç
Özetle maker’lar emir verip gerçekleşmesini bekler; taker’lar ise başkalarının emirlerini gerçekleştirir. Piyasa yapıcıların temel işlevinin likidite sağlamak olduğunu da unutmamak gerekir.
Maker-taker sistemini kullanan borsalarda maker’lar, işlem platformunun cazibesini artırmada önemli rol oynar. Likidite sağladıkları için bu platformlar genellikle maker’lara daha düşük ücret sunar. Taker’lar ise mevcut likiditeden yararlanarak varlıkları kolayca alıp satabilir; bunun karşılığında çoğunlukla daha yüksek ücret öder.










