BaşlangıçOrta seviyeİleri seviye
Danışmanlık
En iyi şeyler her zaman herkese açık olmaz.

Özel tekliflere, fırsatlara ve yalnızca abonelere özel ayrıcalıklara ilk siz ulaşın. Kaydolun ve neleri kaçırdığınızı görün.

Blockchain’de Katman 1 Nedir? Temel Ağların Rolü

What Is Layer 1 in Blockchain?

Blockchain mimarisini, farklı projeleri ve geliştirme araçlarını anlamak için Katman 1 ve Katman 2 kavramlarına yakından bakmak gerekir. Polygon ile Ethereum arasındaki bağlantıları ya da Polkadot ve parachain’lerinin işleyişini öğrenmek için blockchain katmanlarını keşfedin.

Katman 1 nedir?

Katman 1 ağı ya da diğer adıyla temel blockchain, çeşitli blockchain platformlarının altyapısını oluşturur. BNB Smart Chain (BNB), Ethereum (ETH), Bitcoin (BTC) ve Solana, kendi ekosistemlerinin temelini oluşturan Katman 1 protokollerine örnektir. Bu ağlara “Katman 1” denmesinin nedeni, blockchain sisteminin temelinde yer almalarıdır. Bunların yanı sıra, ana zincirlerin üzerinde çalışan zincir dışı çözümler ve Katman 2 alternatifleri de bulunur.

What is Layer 1?

Bir protokol, işlemleri kendi blockchain’inde bağımsız olarak işleyip kesin biçimde doğruluyorsa Katman 1 sayılır. Katman 1 protokollerinin ayrıca işlem ücretlerini ödemek için kullanılan kendi yerel token’ları vardır.

Katman 1’i ölçeklendirme

Katman 1 ağlarının karşılaştığı yaygın sorunlardan biri, artan talebi karşılayacak ölçüde ölçeklenememeleridir. Bitcoin ve önde gelen diğer blockchain’ler, talebin yükseldiği dönemlerde işlem yoğunluğunu yönetmekte zorlandı. Bitcoin’in kullandığı İş İspatı (PoW) mutabakat mekanizması, yüksek miktarda hesaplama gücü gerektirir.

PoW, merkeziyetsizlik ve güvenlik sağlasa da işlem hacmi arttığında ağın yavaşlamasına yol açabilir. Bunun sonucunda işlemlerin onaylanması uzar ve ücretler yükselir.

Blockchain geliştiricileri yıllardır ölçeklenebilirlik sorununa çözüm arıyor; en iyi yaklaşımın hangisi olduğu konusundaki tartışmalar da sürüyor. Katman 1’i ölçeklendirmek için öne çıkan yöntemlerden bazıları şunlar:

  1. Her bloğa daha fazla işlem sığdırmak için blok boyutunu artırmak.
  2. Ethereum 2.0 güncellemesinde gündeme geldiği gibi mutabakat mekanizmasını değiştirmek.
  3. Veritabanını bölümlere ayırma yöntemi olan parçalamayı (sharding) uygulamak.

Katman 1’de iyileştirme yapmak ciddi emek ister. Üstelik ağdaki tüm kullanıcıların uzlaşmasını sağlamak da zor olabilir; bu durum topluluğun bölünmesine, hatta 2017’de Bitcoin ile Bitcoin Cash arasında yaşanan ayrışmada olduğu gibi bir hard fork’a yol açabilir.

SegWit

SegWit Logo

Bitcoin’de uygulanan Segregated Witness (SegWit), Katman 1 ölçekleme çözümüne bir örnektir. Blok verilerinin düzenini değiştirip dijital imzaları işlem girdilerinden ayıran SegWit, Bitcoin’in işlem kapasitesini artırdı. Böylece ağın güvenliğinden ödün vermeden her bloğa daha fazla işlem sığdırmak mümkün oldu. Üstelik SegWit geriye dönük uyumlu bir soft fork ile devreye alındı; yani henüz SegWit’e geçmemiş Bitcoin düğümleri de işlemleri sorunsuz biçimde işleyebiliyor.

Katman 1 parçalama (sharding) nedir?

Yaygın Katman 1 ölçekleme çözümlerinden biri olan parçalama (sharding), işlem kapasitesini artırmada önemli rol oynar. Veritabanını bölümlere ayırmaya benzeyen bu yöntem, blockchain teknolojisindeki dağıtık defterlerin performansını yükseltmek için kullanılır. Ağ ve düğümler ayrı shard’lara bölünerek hesaplama yükünün daha verimli dağıtılması, dolayısıyla işlemlerin hızlanması amaçlanır. Her shard, ağın genel faaliyetlerinin belirli bir bölümünü yönetir; buna işlemler, düğümler ve ayrı bloklar da dahildir.

What is Layer-1 Sharding?

Parçalamanın en önemli avantajı, her düğümün blockchain’in tamamının kopyasını tutma zorunluluğunu ortadan kaldırmasıdır. Bunun yerine düğümler, tamamladıkları işleri ana zincire bildirir ve yerel durum verilerinin paylaşılmasına katkıda bulunur. Paylaşılan bu bilgiler arasında adres bakiyeleri ve diğer önemli ölçümler yer alır.

Katman 1 ve Katman 2 karşılaştırması

İyileştirme seçeneklerini değerlendirirken her sorunun temel katmanda çözülemeyeceğini unutmamak gerekir. Teknolojik kısıtlar nedeniyle bazı değişiklikleri ana blockchain altyapısında yapmak çok zor, hatta neredeyse imkânsızdır. Ethereum’un Hisse İspatı’na (PoS) geçişi buna örnek: Bu süreç, yıllar süren karmaşık bir geliştirme çalışması gerektirdi.

Ölçeklenebilirlik sorunları bazı uygulamaların Katman 1’de çalışmasını güçleştirir. Örneğin, işlemlerin uzun sürmesi Bitcoin ağında blockchain tabanlı bir oyunu kullanışsız hâle getirebilir. Yine de oyun, Katman 1’in sunduğu güvenlik ve merkeziyetsizlikten yararlanmak isteyebilir. Böyle durumlarda en iyi seçenek, ağın üzerine bir Katman 2 çözümü kurmaktır.

Lightning Network

Katman 2 çözümleri, Katman 1 üzerine kurulur ve işlemlerini tamamlamak için ona dayanır. Lightning Network bunun bilinen örneklerinden biridir. Yoğunluk dönemlerinde Bitcoin ağındaki işlemlerin saatler sürebilmesi nedeniyle Lightning Network, ana zincirin dışında Bitcoin ile hızlı ödeme yapılmasını sağlar. Son bakiyeler daha sonra ana zincire aktarılır. Böylece tek tek işlemler tek bir nihai kayıtta birleştirilir; zamandan ve kaynaklardan tasarruf edilir.

Katman 1 blockchain örnekleri


Katman 1’in ne olduğunu öğrendiğimize göre, şimdi birkaç örneğe bakalım. Katman 1 blockchain’leri oldukça çeşitlidir ve farklı platformlar farklı kullanım alanlarına hitap eder. Bu alan Bitcoin ve Ethereum’la sınırlı değil: Her ağ, blockchain üçlemesi olarak bilinen merkeziyetsizlik, güvenlik ve ölçeklenebilirlik sorunlarına farklı çözümler sunuyor.

Harmony

Harmony, parçalamayı destekleyen Etkin Hisse İspatı (EPoS) tabanlı bir Katman 1 ağıdır ve ana ağını çığır açan bir yaklaşımla kurmuştur. Blockchain, her biri aynı anda bağımsız olarak yeni bloklar üreten ve doğrulayan dört ayrı shard’dan oluşur. Her shard kendi hızında çalışabildiği için ağdaki blok yükseklikleri farklı olabilir.

Harmony, ekosistemine hem geliştiricileri hem de kullanıcıları çekmek için “Zincirler Arası Finans” stratejisini benimsedi. Ethereum (ETH) ve Bitcoin’e bağlanan güven gerektirmeyen köprüler bu stratejinin temel unsurlarından biri; geleneksel köprülerde görülen saklama risklerini azaltıyor. Harmony’nin Web3 ölçeklendirme yaklaşımının merkezinde Merkeziyetsiz Otonom Organizasyonlar (DAO’lar) ve sıfır bilgi kanıtları yer alıyor.

Merkeziyetsiz Finans (DeFi) giderek çok zincirli ve zincirler arası fırsatlara yönelirken, Harmony’nin köprü hizmetleri kullanıcılar için özellikle cazip hâle geliyor. Platform; NFT altyapısını geliştirmeye, DAO araçlarını iyileştirmeye ve protokoller arası köprüleri güçlendirmeye odaklanıyor.

Harmony ekosisteminin merkezinde yer alan yerel token ONE, iki temel işlev görüyor. Ağdaki işlem ücretlerini ödemek için kullanılıyor. Ayrıca kullanıcılar ONE stake ederek Harmony’nin mutabakat mekanizmasına ve yönetişim süreçlerine katılabiliyor. Doğrulayıcılar bu teşvik modeli kapsamında blok ödülleri ve işlem ücretlerinden pay alabiliyor.

Elrond

2018’de kurulan Elrond, performansını ve ölçeklenebilirliğini artırmak için parçalamadan yararlanan bir Katman 1 ağıdır. Elrond blockchain’i saniyede 100.000’den fazla işlem (TPS) gerçekleştirebilecek etkileyici bir kapasiteye sahiptir. Ağı öne çıkaran iki özellik, Güvenli Hisse İspatı (SPoS) mutabakat protokolü ve yenilikçi Uyarlanabilir Durum Parçalama (Adaptive State Sharding) yöntemidir.

Uyarlanabilir Durum Parçalama, ağ kullanıcılarının sayısındaki değişikliklere göre shard’ların bölünüp birleştirilmesiyle dinamik olarak işler. Ağ mimarisinin her unsuru, durum ve işlemler de dahil olmak üzere, parçalara ayrılır. Doğrulayıcılar shard’lar arasında geçiş yaparak tek tek shard’ların kötü niyetli kişilerce ele geçirilmesi riskini azaltır.

Elrond ekosisteminde yerel token EGLD birden fazla işlev üstlenir. İşlem ücretlerinde kullanılır, merkeziyetsiz uygulamaların (DApp’lerin) dağıtımını mümkün kılar ve ağ doğrulamasına katılan kullanıcıları ödüllendirir. Ayrıca Elrond ağının Karbon Negatif sertifikasına sahip olduğunu da belirtmek gerekir: Ağ, Hisse İspatı (PoS) mekanizmasının yol açtığı CO2 salımından daha fazlasını dengeleyerek karbon negatif olduğunu belgeliyor.

THORChain


THORChain, Cosmos SDK ile oluşturulmuş bir Katman 1 ağında çalışan, zincirler arası ve izinsiz bir merkeziyetsiz borsadır (DEX). İşlemleri doğrulamak için Tendermint mutabakat mekanizmasını kullanan THORChain, varlıkları sabitleme ya da sarmalama gereği olmadan zincirler arasında merkeziyetsiz likidite sağlamayı amaçlar. Bu yöntemler, çok zincirli yatırımcılar için çoğu zaman ek risk yaratır.

THORChain, pratikte yatırma ve çekme işlemlerini yöneten bir kasa işletmecisi gibi çalışır. Böylece merkeziyetsiz likidite sağlarken merkezi aracılara duyulan ihtiyacı ortadan kaldırır. Yerel token RUNE, THORChain ekosisteminde hem işlem ücretlerinin ödenmesinde hem de yönetişim, güvenlik ve doğrulama süreçlerinde önemli rol oynar.

THORChain’in temelinde, RUNE’un temel işlem çifti olarak kullanıldığı bir Otomatik Piyasa Yapıcı (AMM) modeli bulunur. Bu sayede RUNE, desteklenen diğer varlıklarla takas edilebilir. Zincirler arası bir Uniswap’e benzetilebilecek THORChain, RUNE’u uzlaşma ve güvenlik varlığı olarak konumlandırarak likidite havuzlarındaki rolünü güçlendirir.

Celo

Celo, 2017’de Go Ethereum’dan (Geth) türetilmiş bir Katman 1 ağı olarak ortaya çıktı ve zaman içinde önemli değişiklikler geçirdi. Hisse İspatı’nı (PoS) benimsedi ve kendine özgü bir adres sistemi geliştirdi. Merkeziyetsiz finansı (DeFi), takas edilemez token’ları (NFT’ler) ve yenilikçi ödeme çözümlerini kapsayan geniş Celo Web3 ekosisteminde 100 milyondan fazla işlem onaylandı. Dikkat çeken özelliklerinden biri, Celo’da herkesin telefon numarasını ya da e-posta adresini açık anahtarı olarak kullanabilmesi; bu da kullanıcı deneyimini kolaylaştırıyor. Üstelik blockchain, özel donanım gerektirmeden standart bilgisayarlarda çalışabiliyor.

Celo’nun dijital ekosisteminin merkezinde, işlem, güvenlik ve ağ katılımcılarını teşvik etme amaçlarıyla kullanılan standart bir fayda token’ı olan CELO yer alır. CELO’nun yanı sıra Celo ağında, kullanıcıların oluşturduğu cUSD, cEUR ve cREAL gibi sabit coin’ler bulunur. Bu coin’lerin değeri, MakerDAO’nun DAI’sini andıran bir mekanizmayla sabitlenir. Celo sabit coin’leriyle yapılan işlemlerin ödemesi, Celo’daki diğer varlıklardan herhangi biriyle gerçekleştirilebilir.

CELO’nun yenilikçi adres sistemi ve istikrarı önceleyen sabit coin seçenekleri, Celo’nun kriptoya erişimi kolaylaştırma ve yaygın benimsenmeyi artırma hedefiyle örtüşüyor. Piyasadaki dalgalanmalar ve yeni kullanıcıların karşılaştığı zorluklar düşünüldüğünde, bu özellikler kriptonun daha geniş kesimlerce benimsenmesine katkı sağlayabilir.

Sonuç

Blockchain teknolojisinin bugünkü dünyasında çok sayıda Katman 1 ağı ve Katman 2 protokolü bulunuyor. Bu karmaşık ekosistemi anlamak ilk bakışta göz korkutucu gelebilir. Ancak temel kavramları öğrendikten sonra genel yapıyı ve mimariyi kavramak çok daha kolaylaşır. Bu temel bilgiler, özellikle ağlar arası birlikte çalışabilirliğe ve zincirler arası çözümlere odaklanan yeni blockchain projelerini incelerken büyük fayda sağlar.

Toplam
0
Paylaşım
Önceki
Sidechain’ler Nedir, Ne İşe Yarar?
What Are Sidechains?

Sidechain’ler Nedir, Ne İşe Yarar?

Blokzincir teknolojisinde ölçeklenebilirlik ve verimlilik ihtiyacı arttıkça yeni

Sonraki
Piyasada spoofing nedir? Sahte emirler nasıl işler?
What Is Spoofing In Trading?

Piyasada spoofing nedir? Sahte emirler nasıl işler?

Piyasayı büyük yatırımcıların ve balinaların manipüle ettiği sık sık konuşulur

Bunlar da ilginizi çekebilir