BaşlangıçOrta seviyeİleri seviye
Danışmanlık
En iyi şeyler her zaman herkese açık olmaz.

Özel tekliflere, fırsatlara ve yalnızca abonelere özel ayrıcalıklara ilk siz ulaşın. Kaydolun ve neleri kaçırdığınızı görün.

DeFi’de dolandırıcılık nasıl anlaşılır?

How to Identify Scams in Decentralized Finance (DeFi)

Merkeziyetsiz Finans (DeFi), yeniliklerin peş peşe ortaya çıktığı hareketli bir alan. Yeni projeler öyle sık çıkıyor ki gelişmeleri takip etmek, hele ki her birini hakkıyla araştırmak (DYOR) giderek zorlaşıyor.

Blokzincirlerin izne tabi olmayan yapısından sıkça söz ederiz; başka bir deyişle, herkesin erişimine açıktırlar. Blokzincirleri kullanmak, bu ağlar için uygulama geliştirmek ya da yeni projeler başlatmak için kimseden izin almak gerekmez. Bu özellik Bitcoin gibi kripto paraların temelinde yatsa da bazı sakıncaları da beraberinde getirir.

How to Spot Scams in DeFi?

Engellerin olmaması, herkesin şüpheli ya da aldatıcı projeleri rahatça ortaya atabilmesi demek. Gerçi, tam anlamıyla korumasız da değiliz: Topluluk olarak bir araya gelip gerçek yenilikleri aldatıcı girişimlerden ayıran ortak işaretleri belirleyebiliriz.

Peki, nelere karşı tetikte olmalısınız?

Projenin Amacı Ne?

DeFi dünyasına yeni adım atanlara özellikle basit bir soru gibi gelebilir. Yine de kripto varlıkların önemli bir bölümünün yeni bir şey ortaya koymadığını unutmamak gerek. Elbette heyecan verici pek çok yenilik de var; zaten hepimiz biraz da bunun için buradayız. Ama birçok yeni proje, öncülük etmek için çaba göstermek yerine DeFi’nin gördüğü ilgiden nemalanmakla yetiniyor.

Bu yüzden şu soruyu sormakta fayda var: Proje gerçekten yeni ve özgün bir şey ortaya koymaya çalışıyor mu? Gelişmekte olan dijital ekonomiye anlamlı bir katkısı var mı? Rakiplerinden hangi yönleriyle ayrılıyor? Onu farklı kılan, kendine özgü bir değer önerisi sunuyor mu?

Bunlar kulağa temel, hatta apaçık sorular gibi gelebilir. Yine de bu soruları sorarak olası dolandırıcılıkların önemli bir kısmını daha baştan eleyebilirsiniz.

Geliştirme Faaliyetleri

Dikkate alınması gereken bir başka konu da geliştiricilerin faaliyetleri. DeFi, açık kaynak felsefesiyle yakından bağlantılı. Kodlama biliyorsanız projenin kodlarını kendiniz inceleyebilirsiniz. Açık kaynaklı projelerin avantajı şu: İlgi gören bir projeye başkalarının da katkıda bulunması muhtemel. Böylece projedeki kötü niyetli girişimler de fark edilebilir.

Geliştirme faaliyetlerini takip etmek de mümkün. Geliştiriciler düzenli olarak yeni kod yayımlıyor mu? Bu ölçütün manipüle edilebildiği doğru; yine de geliştiricilerin projeye gerçekten bağlı olup olmadığını, yoksa yalnızca kısa yoldan kâr peşinde mi koştuklarını anlamaya yardımcı olabilir.

Akıllı Sözleşme Denetimleri

Akıllı sözleşmeler ve DeFi söz konusu olduğunda, sık sık gündeme gelen konulardan biri denetimdir. Denetimlerin temel amacı, sözleşmelerin dayandığı kodun güvenliğini sağlamaktır. Akıllı sözleşme geliştirirken hayati önem taşımasına rağmen pek çok geliştirici, kodunu hiçbir denetimden geçirmeden kullanıma açıyor. Bu da söz konusu sözleşmeleri kullanmanın riskini ciddi ölçüde artırıyor.

CertiK denetimi örneği

Denetimlerin hatırı sayılır bir maliyeti olduğunu da belirtmek gerek. Meşru projeler genellikle denetim için bütçe ayırabilirken dolandırıcılık amaçlı girişimler bu kritik adımı çoğu zaman atlıyor.

Ancak bir denetimden geçmiş olmak, projenin tamamen güvenli olduğu anlamına gelmez. Denetimler vazgeçilmez olsa da her türlü riske karşı aşılmaz bir kalkan sunmaz. Varlıklarınızı bir akıllı sözleşmeye yatırmanın doğasında bulunan risklere karşı her zaman dikkatli olmalısınız.

Kurucuların Kimliği Gizli mi?

Kripto dünyası, internetin sunduğu anonimlik ve takma ad kullanma imkânından büyük ölçüde besleniyor. İlk kripto paranın yaratıcısı olan gizemli kişi ya da grup Satoshi Nakamoto’nun kimliği muhtemelen sonsuza dek bilinmez kalacak.

Bununla birlikte, anonim kurucuların yönettiği projeler, dikkatle değerlendirilmesi gereken ek bir risk taşır. Kurucuların dolandırıcı olduğu ortaya çıkarsa onları sorumlu tutmak çok daha zorlaşır. Zincir üstü analiz araçları giderek gelişse de proje kurucularının itibarının gerçek dünyadaki kimliklerine bağlı olduğu durumlarda tablo farklıdır.

Anonim ekiplerin yönettiği her projenin dolandırıcılık girişimi olmadığını özellikle vurgulamak gerekir. Kripto dünyasında anonim yönetime sahip, meşru ve başarılı projeler de var. Yine de bir projeyi değerlendirirken kurucuların kimliğini gizli tutmasının ne anlama geldiğini hesaba katmalısınız.

Özetle, anonim kurucuları olan projeler doğaları gereği kötü müdür? Hayır. Ancak anonim kişilerin yönettiği projelerde, olası kötü niyetli davranışlardan sorumlu tutulmaları çok daha zordur.

Token Dağılımı Nasıl?

Token ekonomisi, bir DeFi projesini değerlendirirken büyük önem taşır. Kötü niyetli kişiler, token fiyatını yapay biçimde yükseltip ellerindeki büyük miktarı koruduktan sonra tokenları piyasaya boşaltabilir.

Dolaşımdaki arzın önemli bir bölümü, örneğin yüzde 40’ı, 50’si, hatta 60’ı açık piyasada satılırsa ne olur? Böyle bir satış tokenın değerini hızla düşürür, hatta neredeyse tamamen silip süpürebilir. Kuruculara büyük pay ayrılması her zaman bir uyarı işareti sayılmasa da ileride sorun yaratabilir.

Ether’in İlk Dağıtımı
Ether’in İlk Dağıtımı

Token tahsislerini incelemenin yanı sıra, dağıtım yöntemlerine de yakından bakmak gerekir. Tokenlar yalnızca ayrıcalıklı kişilerin uygun fiyattan alıp sonrasında sosyal medyada projenin reklamını yaptığı özel bir ön satışla mı dağıtılıyor? İlk Coin Arzı (ICO) yöntemi mi kullanılıyor? Kripto para borsasının itibarını ortaya koyduğu İlk Borsa Arzı (IEO) modeli mi tercih ediliyor? Yoksa tokenlar, yoğun satış baskısına yol açabilecek bir airdrop’la mı dağıtılıyor?

Token dağıtım modellerinin göz önünde bulundurulması gereken pek çok ayrıntısı var. Bu bilgilere ulaşmak birçok durumda zor olabilir; bu bile başlı başına bir uyarı işaretidir. Ancak projeyi enine boyuna anlamak istiyorsanız bu ayrıntılar vazgeçilmezdir.

Projeden Çıkış Dolandırıcılığı Riski Ne?

Getiri çiftçiliği (yield farming) ya da likidite madenciliği olarak bilinen yöntem, DeFi tokenlarını piyasaya sunmanın yenilikçi yollarından biri hâline geldi. Yeni DeFi girişimleri bu yöntemi, proje için olumlu dağıtım verileri yaratma potansiyeli nedeniyle sıkça tercih ediyor. Temel fikir, kullanıcıların varlıklarını akıllı sözleşmelerde kilitlemesi ve karşılığında yeni basılan tokenlardan pay alması.

Ancak bu yöntemin olası sakıncaları ortada. Bazı projeler likidite havuzundaki varlıkları doğrudan iç edebilir; bazılarıysa daha karmaşık yöntemlere başvurabilir ya da baştan büyük miktarda token üretebilir.

Yeni altcoinler genellikle ilk olarak Uniswap veya Sushiswap gibi otomatik piyasa yapıcılarında (AMM) listeleniyor. Proje ekibi, AMM’deki işlem çiftine likiditenin önemli bir bölümünü sağlıyorsa bu likiditeyi çekip kendi tokenlarını piyasaya sürebilir. Bunun sonucunda tokenın değeri keskin biçimde düşer ve neredeyse sıfıra iner. Bu durum, token satışı için işleyen bir piyasa bırakmadığından, “rug pull” (likiditeyi çekip kaçma) olarak bilinir.

Sonuç

Merkeziyetsiz finansın Vahşi Batı’sında getiri çiftçiliğine atılmak ya da yalnızca alım satım için merkeziyetsiz protokolleri kullanmak istiyor olabilirsiniz. Her iki durumda da DeFi dünyasının dolandırıcılıklarla dolu olduğunu unutmamak önemli. Bu genel ilkeler, kötü niyetli projeleri ve dürüst olmayan kişileri daha kolay fark etmenize yardımcı olabilir.

Toplam
0
Paylaşım
Önceki
WETH Nedir? Ethereum’un Yerel Para Birimi ETH’yi Sarmaya Dair Kapsamlı Rehber
Understanding Wrapped Ether (WETH): A Comprehensive Overview and Guide to Wrapping Ethereum's Native Currency

WETH Nedir? Ethereum’un Yerel Para Birimi ETH’yi Sarmaya Dair Kapsamlı Rehber

Kripto para dünyasında token sarma, son yıllarda giderek daha fazla ilgi

Sonraki
Blokzincir İşlem Ücretleri Nedir, Nasıl Belirlenir?
What Are Blockchain Transaction Fees

Blokzincir İşlem Ücretleri Nedir, Nasıl Belirlenir?

Kripto para ve blokzincir teknolojileri hızla gelişirken işlem ücretleri de

Bunlar da ilginizi çekebilir